union Budget 2026 Expectations (યુનિયન બજેટ 2026 અપેક્ષાઓ): નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટેના કેન્દ્રીય બજેટ 2026 ની તૈયારીઓ ભારત સરકાર દ્વારા પૂરજોશમાં શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. દર વર્ષે જેમ કેન્દ્રીય બજેટ દેશની આર્થિક દિશા નક્કી કરે છે, તેમ આવનારું બજેટ પણ વિકાસ, સુધારા અને સર્વસમાવેશી વૃદ્ધિ માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થવાની અપેક્ષા છે. સંસદીય બાબતોના જાણકાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી 1લી ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ દેશના નાણામંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારામણ સંસદમાં બજેટ રજૂ કરશે. ખાસ વાત એ છે કે આ તારીખ રવિવાર હોવા છતાં, બજેટ રજૂ કરવાની પરંપરા જળવાઈ રહેશે તેવું મનાય છે.
ભારતમાં બજેટ માત્ર આવક-ખર્ચનું દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ તે સરકારની નીતિઓ, પ્રાથમિકતાઓ અને ભવિષ્યના રોડમેપને સ્પષ્ટ કરે છે. ખાસ કરીને કૃષિ, ગ્રામિણ વિકાસ, MSME, રોજગાર, ઊર્જા અને નિકાસ જેવા ક્ષેત્રો પર દરેક બજેટમાં વિશેષ નજર રાખવામાં આવે છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 પણ આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લાવવાની શક્યતા ધરાવે છે.
કેન્દ્રીય બજેટ 2026 તારીખ અને સમય
સંસદના કેન્દ્રીય બજેટ 2026 સત્રના કાર્યક્રમ અંગે મળતી માહિતી અનુસાર, સત્ર બે તબક્કામાં યોજાવાની શક્યતા છે. પ્રથમ તબક્કો 28મી જાન્યુઆરી, 2026થી શરૂ થઈને 13મી ફેબ્રુઆરી, 2026 સુધી ચાલશે. આ સમયગાળામાં રાષ્ટ્રપતિના અભિભાષણથી લઈને આર્થિક સર્વે અને બજેટ રજૂઆત જેવી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ થશે.
પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન કેન્દ્રીય બજેટ 2026 પર પ્રારંભિક ચર્ચા થશે, જ્યારે વિવિધ રાજકીય પક્ષો અને સાંસદો સરકારની નીતિઓ પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપશે. આ સાથે જ બજેટમાં સૂચવાયેલા કર સુધારા, ખર્ચની પ્રાથમિકતાઓ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ અંગે ચર્ચા શરૂ થશે.
બીજો તબક્કો 9મી માર્ચ, 2026થી શરૂ થઈને 2જી એપ્રિલ, 2026 સુધી ચાલે તેવું અનુમાન છે. આ તબક્કામાં બજેટ પર વિસ્તૃત ચર્ચા, મંત્રાલયોની માંગણીઓ પર ચર્ચા (Demands for Grants) અને નાણાંકીય બિલોનું પસાર થવું જેવી પ્રક્રિયાઓ હાથ ધરવામાં આવશે. આ સમયગાળામાં સરકાર અનેક મહત્ત્વના આર્થિક સુધારાઓ અને લોકકલ્યાણકારી યોજનાઓને કાયદાકીય સ્વરૂપ આપી શકે છે.
કેન્દ્રીય બજેટ 2025-26ની પૃષ્ઠભૂમિ અને શીખણ
કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27ની ચર્ચા કરતાં પહેલાં, બજેટ 2025-26ની પૃષ્ઠભૂમિ સમજવી જરૂરી છે. 2025-26 માટે રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) જીડીપીના 4.4% હોવાનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો હતો. સરકારનું લક્ષ્ય ધીમે ધીમે રાજકોષીય સંયમ તરફ આગળ વધવાનું હતું, જેથી દેશની આર્થિક સ્થિરતા જળવાઈ રહે.
આ બજેટમાં કૃષિ, MSME, રોજગાર અને કૌશલ્ય વિકાસ, ઊર્જા ક્ષેત્ર અને ભારતીય નિકાસ પર ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, ડિજિટલાઇઝેશન અને હરિત ઊર્જા જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ નોંધપાત્ર રોકાણની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
આ તમામ પહેલો બજેટ 2026-27 માટે આધારભૂત પાયા રૂપે કામ કરશે. સરકાર હવે આ પહેલોના પરિણામોનું મૂલ્યાંકન કરીને નવી યોજનાઓ અને સુધારાઓ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે.
કેન્દ્રીય બજેટ 2026 મુખ્ય અપેક્ષાઓ
બજેટ 2026-27 પાસેથી વિવિધ ક્ષેત્રો ઘણી અપેક્ષાઓ રાખે છે. ખાસ કરીને કૃષિ ક્ષેત્ર, ગ્રામિણ અર્થતંત્ર, MSME અને રોજગાર સર્જનના ક્ષેત્રમાં સરકાર તરફથી મોટા પગલાં લેવામાં આવે તેવી આશા છે.
કૃષિ ક્ષેત્ર માટે અપેક્ષાઓ
ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં કૃષિનું મહત્વ આજે પણ અત્યંત છે. મોટા ભાગની વસ્તી સીધી કે પરોક્ષ રીતે કૃષિ પર આધારિત છે. તેથી બજેટ 2026-27માં કૃષિ માટે વધુ રોકાણ, નવી ટેકનોલોજી, સિંચાઈ સુવિધાઓ અને ખેડૂતોની આવક વધારવા માટેની યોજનાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવી શકે છે.
ખેડૂતો માટે ઇનપુટ ખર્ચ ઘટાડવો, ઉત્પાદન વધારવું અને બજાર સુધી યોગ્ય પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવી સરકાર માટે મુખ્ય પડકારો છે. આ દિશામાં MSP, ફસલ વીમા યોજના અને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર જેવી યોજનાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાની શક્યતા છે.
MSME અને રોજગાર
MSME ક્ષેત્ર ભારતના રોજગાર સર્જનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. બજેટ 2026-27માં MSME માટે સરળ ધિરાણ, ટેકનોલોજી અપગ્રેડેશન અને માર્કેટ એક્સેસ માટે નવી યોજનાઓ આવી શકે છે. આ સાથે યુવાનો માટે રોજગાર અને કૌશલ્ય વિકાસ કાર્યક્રમોને વધુ ગતિ આપવાની અપેક્ષા છે.
ઊર્જા અને નિકાસ
ભારત હરિત ઊર્જા તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. સોલાર, પવન ઊર્જા અને હાઇડ્રોજન જેવા ક્ષેત્રોમાં વધુ પ્રોત્સાહન આપવાની શક્યતા છે. નિકાસ ક્ષેત્રમાં પણ PLI યોજનાઓ અને વેપાર સુવિધાઓ દ્વારા ભારતીય ઉત્પાદનોને વૈશ્વિક બજારમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે.
કેન્દ્રીય બજેટ 2026 બીજ બિલ
કેન્દ્રીય બજેટ 2026 સાથે સંકળાયેલી એક મહત્વપૂર્ણ અપેક્ષા એ છે કે સરકાર આગામી બજેટ સત્ર દરમિયાન બીજ બિલ સંસદમાં રજૂ કરી શકે છે. ફાઇનાન્શિયલ એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર, કૃષિ મંત્રાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીને ટાંકીને જણાવવામાં આવ્યું છે કે ગુણવત્તા નિયંત્રણમાં સુધારો કરવા, શોધી શકાય તેવું (ટ્રેસેબિલિટી) સુનિશ્ચિત કરવા અને નકલી બિયારણના વેચાણને રોકવા માટે આ બિલ લાવવામાં આવી શકે છે.
કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયના સચિવ દેવેશ ચતુર્વેદીએ જણાવ્યું હતું કે ડ્રાફ્ટ બીજ બિલ પર 9,500થી વધુ સૂચનો અને ટિપ્પણીઓ પ્રાપ્ત થઈ છે. આ તમામ સૂચનોનું વિશ્લેષણ ચાલી રહ્યું છે અને લક્ષ્ય આગામી સંસદીય સત્રમાં આ બિલ રજૂ કરવાનો છે.
ડ્રાફ્ટ બીજ બિલ, 2025, 11 ડિસેમ્બર, 2025 સુધી જાહેર પરામર્શ માટે ઉપલબ્ધ રાખવામાં આવ્યું હતું. આ દર્શાવે છે કે સરકાર આ કાયદાને લાવતાં પહેલાં તમામ હિતધારકોના અભિપ્રાયો ધ્યાનમાં લેવા માગે છે.
બીજ બિલના સંભવિત લાભો
બીજ બિલ અમલમાં આવે તો ખેડૂતોને ગુણવત્તાવાળા બીજ મળશે, જેના કારણે ઉત્પાદનક્ષમતા વધશે. નકલી અને નીચી ગુણવત્તાવાળા બીજના વેચાણ પર અંકુશ આવશે, જે ખેડૂતોને નુકસાન પહોંચાડે છે. સાથે જ, બીજ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી વધશે.
અર્થતંત્રમાં પશુધન ક્ષેત્રની મુખ્ય ભૂમિકા
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, પશુધન ક્ષેત્ર ભારતના કૃષિ અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવાનું સતત કામ કરી રહ્યું છે. 2014-15થી પશુધન ક્ષેત્રે 12.77 ટકા ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) નોંધાવ્યો છે, જે તેની મહત્વતાને સ્પષ્ટ કરે છે.
કુલ કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રના ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA)માં પશુધનનું યોગદાન નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે. 2014-15માં જ્યાં આ યોગદાન 24.38 ટકા હતું, ત્યાં 2023-24માં (વર્તમાન ભાવે) તે વધીને 30.87 ટકા થયું છે.
મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, 2023-24માં કુલ GVAમાં પશુધન ક્ષેત્રનો ફાળો 5.49 ટકા રહ્યો હતો. આ આંકડા દર્શાવે છે કે પશુધન હવે માત્ર સહાયક પ્રવૃત્તિ નથી, પરંતુ કૃષિ અર્થતંત્રનો મુખ્ય સ્તંભ બની ગયું છે.
અર્થતંત્રમાં દૂધ ઉત્પાદનની મુખ્ય ભૂમિકા
ભારત વિશ્વમાં દૂધ ઉત્પાદનમાં પ્રથમ ક્રમે છે. વૈશ્વિક દૂધ ઉત્પાદનમાં ભારતનો ફાળો લગભગ 25 ટકા છે, જે એક મોટી સિદ્ધિ ગણાય છે. છેલ્લા 11 વર્ષમાં દૂધ ઉત્પાદન 5.41 ટકા CAGRથી વધ્યું છે.
2014-15માં દૂધ ઉત્પાદન 146.31 મિલિયન ટન હતું, જે 2024-25માં વધીને 247.87 મિલિયન ટન થયું છે. આ વૃદ્ધિ પાછળ સરકારની ડેરી વિકાસ યોજનાઓ, સહકારી સંસ્થાઓ અને ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી મહત્વપૂર્ણ રહી છે.
બજેટ 2026-27માં ડેરી અને પશુપાલન ક્ષેત્ર માટે વધુ પ્રોત્સાહન, આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ખેડૂતોને વધુ આવક મળે તેવા પગલાં લેવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે.
કેન્દ્રીય બજેટ 2026 નિષ્કર્ષ
કેન્દ્રીય બજેટ 2026 ભારતના આર્થિક ભવિષ્ય માટે એક મહત્વપૂર્ણ માઈલસ્ટોન સાબિત થઈ શકે છે. કૃષિ, પશુધન, MSME, ઊર્જા અને નિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં સંતુલિત અને દીર્ઘકાળીન નીતિઓ દ્વારા સરકાર વિકાસને નવી દિશા આપી શકે છે.
ખાસ કરીને બીજ બિલ જેવા કાયદાકીય સુધારા કૃષિ ક્ષેત્રમાં ગુણવત્તા, પારદર્શિતા અને ખેડૂતોના હિતોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરશે. પશુધન અને ડેરી ક્ષેત્રની સતત વૃદ્ધિ ગ્રામિણ અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ થશે.
આ તમામ અપેક્ષાઓ વચ્ચે, દેશની નજર હવે 1લી ફેબ્રુઆરી, 2026 પર ટકેલી છે, જ્યારે નાણામંત્રી સંસદમાં બજેટ રજૂ કરીને દેશને આગામી વર્ષોની વિકાસયાત્રાનો માર્ગ દર્શાવશે.
ગુજરાતી કૃષિ સમાચાર અને સરકારી કૃષિ સમાચાર ના લાંબા અનુભવ સાથે ખેતીવાડી ન્યુઝ માહિતી પુરી પાડે છે.