ખેતરમાં રવિ સીઝનમાં માવઠાનો મારઃ કૃષિ વિભાગે પાક નુકસાન સર્વે હાથ ધર્યો, રિપોર્ટ બાદ સહાય અંગે વિચારણા કૃષિમંત્રી જીતુ વાઘાણીએ જણાવ્‍યું

ગુજરાત રાજ્યમાં છેલ્લા થોડા વર્ષોથી હવામાનમાં અચાનક થતા ફેરફારોના કારણે ખેડૂતોને વારંવાર આર્થિક અને માનસિક ઝટકા સહન કરવા પડી રહ્યા છે. ખાસ કરીને આ વર્ષે ભર ઉનાળે એકાએક પડેલા કમોસમી વરસાદ, આંધી અને કરા સાથેના તોફાનને કારણે રાજ્યના ખેડૂતોને વધુ એક ગંભીર ફટકો પડ્યો છે. જે પાકો હવે લણણી માટે તૈયાર હતા, તે પાકો હવે ખેડૂતના હાથમાં પહોંચે તે પહેલાં જ બરબાદ થઈ ગયા છે. આ પરિસ્થિતિ માત્ર ખેતીને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ગ્રામ્ય અર્થતંત્રને અસર કરતી બની છે.

હવામાનની ખેતરોમાં અસર

ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી હવામાનમાં અચાનક ફેરફાર જોવા મળ્યો હતો. સામાન્ય રીતે ઉનાળાની ઋતુમાં ગરમી અને સુકા પવનની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, પરંતુ આ વર્ષે વિપરીત પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં ઘેરા વાદળો છવાયા, જોરદાર પવન સાથે વરસાદ પડ્યો અને કેટલાક સ્થળોએ કરા પણ પડ્યા.

આ ઘટના માત્ર એક દિવસની નહોતી. ઘણા વિસ્તારોમાં ત્રણથી ચાર દિવસ સુધી વરસાદી માહોલ રહ્યો હતો, જેના કારણે ખેતરોમાં ઉભા પાકને ભારે નુકસાન થયું છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ, ઉત્તર ગુજરાત અને દક્ષિણ ગુજરાતના વિસ્તારોમાં આ અસર વધારે જોવા મળી છે.

ગુજરાતમાં 125 તાલુકામાં વરસાદ

આ કમોસમી વરસાદ ગુજરાતના લગભગ 125 તાલુકાઓમાં નોંધાયો છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં હળવો વરસાદ થયો હતો, જ્યારે ઘણા વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ અને આંધી-તોફાન જોવા મળ્યા હતા. પવનની ગતિ એટલી વધારે હતી કે ખેતરમાં ઊભેલા પાકો જમીન પર ઢળી ગયા હતા.

ખેડૂતો માટે આ પરિસ્થિતિ ખૂબ જ ગંભીર બની છે કારણ કે ઘણા પાકો હવે કાપણી માટે તૈયાર હતા. આ સમયે પડેલો વરસાદ પાકની ગુણવત્તા અને ઉત્પાદન બંનેને નુકસાન પહોંચાડે છે.

ગુજરાતમાં પાકોને થયેલું નુકસાન

આ કમોસમી વરસાદ અને તોફાનના કારણે અનેક પ્રકારના પાકોને ભારે નુકસાન થયું છે. જેમાં મુખ્યત્વે નીચેના પાકોનો સમાવેશ થાય છે:

• ઘઉં
• ચણા
• કપાસ
• લસણ
• તલ
• જીરૂ
• કેરી
• ચીકુ
• કેળા

ઘઉં અને ચણા જેવા પાકો હવે લણણી માટે તૈયાર હતા, પરંતુ વરસાદના કારણે તે ભીંજાઈ ગયા છે, જેના કારણે તેમની ગુણવત્તા ઘટી ગઈ છે. કપાસ અને જીરૂ જેવા પાકોમાં પણ મોટા પ્રમાણમાં નુકસાન નોંધાયું છે. લસણ અને તલ જેવા પાકો જમીનમાં ભેજ વધવાથી સડી જવાના ભયમાં છે.

ગુજરાતમાં બાગાયતી પાકોને થયેલું નુકસાન

આ તોફાનનો સૌથી મોટો ફટકો બાગાયતી પાકોને પડ્યો છે. ખાસ કરીને કેરીના પાકને ગંભીર નુકસાન થયું છે. ગીર, તલાલા, જૂનાગઢ અને અમરેલી જેવા વિસ્તારોમાં કેરીના ઝાડ પરથી કાચી કેરીઓ પડી ગઈ છે. જેના કારણે આ વર્ષે કેરીનું ઉત્પાદન ઓછું રહેવાની શક્યતા છે.

દક્ષિણ ગુજરાતના વલસાડ અને નવસારીમાં હાફૂસ કેરીને પણ નુકસાન થયું છે. આ વિસ્તારોમાં કેરીના ફળ પડી ગયા છે, જેના કારણે ખેડૂતોને મોટું આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડશે. ચીકુ અને કેળાના પાકોને પણ ભારે નુકસાન થયું છે. પવનના કારણે છોડ વળી ગયા છે અને ફળ જમીન પર પડી ગયા છે.

ખેડૂતો માટે વરસાદનુ સંકટ

આ પરિસ્થિતિ ખેડૂતો માટે ખૂબ જ ચિંતાજનક છે. ઘણા ખેડૂતો પહેલેથી જ ખરીફ સિઝનમાં થયેલા નુકસાનમાંથી બહાર આવી રહ્યા હતા, ત્યારે ફરી એકવાર આ માવઠાએ તેમને મુશ્કેલીમાં મૂકી દીધા છે.

ખેડૂતોને પાક માટે કરેલા ખર્ચની પણ ભરપાઈ થવાની શક્યતા ઓછી થઈ ગઈ છે. બીજ, ખાતર, દવા, મજૂરી અને સિંચાઈ માટે કરેલા ખર્ચ હવે બગડી ગયા છે.

આર્થિક નુકસાન ઉપરાંત ખેડૂતો પર માનસિક દબાણ પણ વધ્યું છે. સતત નુકસાન થવાને કારણે ઘણા ખેડૂતો નિરાશા અનુભવી રહ્યા છે.

સરકારની કામગીરી અને પાક નુકસાન સર્વે

ગુજરાત સરકાર આ પરિસ્થિતિને ગંભીરતાથી લઈ રહી છે. કૃષિમંત્રી જીતુ વાઘાણી એ જણાવ્યું છે કે, કમોસમી વરસાદથી થયેલા પાક નુકસાન સર્વે હાથ ધરવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે, ક્‍લાઈમેટ ચેન્જના કારણે આવી ઘટનાઓ વધી રહી છે અને ખેડૂતોને મદદરૂપ થવા માટે સરકાર પ્રતિબદ્ધ છે. સમગ્ર રાજ્યમાં સર્વે કરવામાં આવશે અને તેના આધારે સહાયની જાહેરાત કરવામાં આવશે.

અગાઉના નુકસાન અને સહાય પેકેજ

આ પહેલીવાર નથી કે ખેડૂતોને આવી પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ખરીફ સિઝન દરમિયાન પણ ભારે વરસાદ અને માવઠાના કારણે ખેડૂતોને મોટું નુકસાન થયું હતું. દિવાળીના સમયગાળા દરમિયાન પડેલા માવઠાના કારણે પણ પાકને નુકસાન થયું હતું. તે સમયે પાક નુકસાન સર્વે કરીને ગુજરાત સરકારે ખરીફ સિઝનમાં કમોસમી વરસાદ અને અતિવૃષ્ટિથી થયેલા પાક નુકસાન માટે ₹10,000 કરોડનું રાહત પેકેજ જાહેર કર્યું છે.

ક્‍લાઈમેટ ચેન્જનો ખેતરોમાં પ્રભાવ

આ ઘટનાઓ પાછળનું મુખ્ય કારણ ક્‍લાઈમેટ ચેન્જ માનવામાં આવે છે. હવામાનમાં થતા અચાનક ફેરફારો, અનિયમિત વરસાદ અને તાપમાનમાં વધઘટના કારણે ખેતી પર સીધી અસર પડી રહી છે. ખેડૂતો માટે હવે પરંપરાગત ખેતી પદ્ધતિઓ પર આધાર રાખવો મુશ્કેલ બન્યો છે. તેઓને નવી ટેકનોલોજી અને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અપનાવવાની જરૂર છે.

આગળનો માર્ગ: શું કરવું જોઈએ?

આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવા જરૂરી છે:

1. પાક વીમા યોજનાઓનો વિસ્તાર

ખેડૂતોને પાક વીમા યોજનાઓનો લાભ વધુ સરળતાથી મળે તે માટે સરકારને પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

2. હવામાનની આગાહી મજબૂત બનાવવી

ખેડૂતોને સમયસર હવામાનની માહિતી મળે તો તેઓ પાકને બચાવવા માટે જરૂરી પગલાં લઈ શકે.

3. ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ

ડ્રિપ સિંચાઈ, ગ્રીનહાઉસ અને અન્ય આધુનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ વધારવો જોઈએ.

4. વૈકલ્પિક પાકોનો સ્વીકાર

ખેડૂતોને એવા પાકો ઉગાડવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવું જોઈએ જે હવામાન પરિવર્તનને સહન કરી શકે.

ગુજરાતમાં કમોસમી વરસાદ, આંધી અને કરાના કારણે ખેડૂતોને ભારે નુકસાન થયું છે. આ પરિસ્થિતિ માત્ર એક કુદરતી આફત નથી, પરંતુ ક્‍લાઈમેટ ચેન્જના ગંભીર પરિણામોનું પ્રતિબિંબ છે. ખેડૂતો માટે આ સમય ખૂબ જ મુશ્કેલ છે, પરંતુ સરકાર અને સમાજ બંનેએ મળીને તેમને સહાય અને માર્ગદર્શન આપવાની જરૂર છે. યોગ્ય આયોજન અને આધુનિક પદ્ધતિઓના ઉપયોગથી આ પડકારોને પહોંચી વળવું શક્ય છે.