ખેડૂતો માટે સોનાની ખાણ સમાન: ખેડૂતોના ખેતરોમાં લહેરાશે સોનું, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બજારમાં આવ્યું નવું યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર, જાણો જૂના યુરિયા સારું કે નવું?

નવું યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર (urea gold fertilizer): ભારત કૃષિપ્રધાન દેશ છે બદલાતા હવામાન, જમીનની ગુણવત્તામાં ઘટાડો, વધતો ઉત્પાદન ખર્ચ અને ખાતરની આયાત જેવી સમસ્યાઓને પહોંચીવળવા પ્રધાનમંત્રી ભારતીય જનઉર્વરક પરિયોજના દ્વારા સલ્ફર કોટેડ ખાતર ‘યુરિયા ગોલ્ડ’ ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ અને દિશાદર્શક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

હાલ સુધી દેશમાં મોટા ભાગના ખેડૂતો નીમ કોટેડ યુરિયાનો ઉપયોગ કરતા હતા, જે પોતે જ એક મોટી સુધારણા હતી. પરંતુ હવે તેમાં એક પગલું આગળ વધી, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને જમીનની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ‘યુરિયા ગોલ્ડ’ ખાતર રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ ખાતર માત્ર યુરિયાનું વિકલ્પ નથી, પરંતુ તે જમીનના પોષક તત્વોનું સંતુલન સુધારનાર, પાકની ગુણવત્તા વધારનાર અને ખેડૂતની આવકમાં વધારો કરનાર સાબિત થવાની પૂરી શક્યતા ધરાવે છે.

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર શું છે?

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર એ સલ્ફર કોટેડ યુરિયા છે. એટલે કે યુરિયાના દાણા પર સલ્ફરનું પાતળું આવરણ (કોટિંગ) કરવામાં આવ્યું છે. આ કોટિંગનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે યુરિયામાં રહેલું નાઈટ્રોજન એકસાથે જમીનમાં ન ભળી જાય, પરંતુ ધીમે-ધીમે પાકને ઉપલબ્ધ થાય. આ પ્રક્રિયાને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં Slow Release Fertilizer Technology કહેવામાં આવે છે.

પરંપરાગત યુરિયામાં નાઈટ્રોજનનું પ્રમાણ 46 ટકા હોય છે, પરંતુ તેમાં સલ્ફર જેવા મહત્વના માઇક્રો-ન્યુટ્રિયન્ટની અછત રહે છે. યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરમાં નાઈટ્રોજનનું પ્રમાણ 37 ટકા રાખવામાં આવ્યું છે અને તેની સામે 17 ટકા સલ્ફર ઉમેરવામાં આવ્યું છે. આ સંયોજન ભારતીય જમીન માટે ખાસ અનુકૂળ માનવામાં આવે છે.

ભારતીય જમીનમાં સલ્ફરની ઉણપ

છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં ભારતીય ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતરોનો અતિરેક ઉપયોગ થયો છે. ખાસ કરીને નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને પોટાશ (NPK) આધારિત ખાતરોનો ઉપયોગ વધ્યો, પરંતુ સલ્ફર અને અન્ય માઇક્રો-ન્યુટ્રિયન્ટ્સ પર પૂરતું ધ્યાન અપાયું નથી. પરિણામે આજે દેશના મોટા ભાગના રાજ્યોમાં જમીનમાં સલ્ફરની ઉણપ જોવા મળે છે.

સલ્ફર એક એવું પોષક તત્વ છે જે:

• છોડમાં પ્રોટીનના નિર્માણ માટે જરૂરી છે
• તેલબિયાં પાકોમાં તેલનું પ્રમાણ વધારવામાં મદદ કરે છે
• દાળ પાકોમાં દાણાની ગુણવત્તા સુધારે છે
• પાકને રોગપ્રતિકારક બનાવે છે

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરમાં રહેલું 17 ટકા સલ્ફર આ ઉણપને દૂર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.

યુરિયા ગોલ્ડમાં નાઈટ્રોજનનું પ્રમાણ કેમ ઘટાડવામાં આવ્યું?

ઘણા ખેડૂતોના મનમાં આ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે જો યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરમાં નાઈટ્રોજન 46 ટકા બદલે 37 ટકા છે, તો શું તે ઓછું અસરકારક રહેશે?

જવાબ છે – નહીં.

પરંપરાગત યુરિયામાં નાઈટ્રોજન ખૂબ ઝડપથી જમીનમાં ભળી જાય છે. વરસાદ, સિંચાઈ અથવા વાશ્પીકરણના કારણે તેનો મોટો ભાગ બગડી જાય છે. કેટલાક અભ્યાસ મુજબ, સામાન્ય યુરિયામાંથી 40–50 ટકા નાઈટ્રોજન પાક સુધી પહોંચતા પહેલા જ નષ્ટ થઈ જાય છે.

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરમાં સલ્ફર કોટિંગ હોવાના કારણે નાઈટ્રોજન ધીમે-ધીમે અને લાંબા સમય સુધી પાકને મળે છે. એટલે કે ઓછા પ્રમાણમાં નાઈટ્રોજન હોવા છતાં તેનો ઉપયોગ વધુ અસરકારક રીતે થાય છે.

સ્લો રિલીઝ ટેકનોલોજી – પાક માટે સતત પોષણ

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરની સૌથી મોટી ખાસિયત છે તેની સ્લો રિલીઝ ટેકનોલોજી. આ ટેકનોલોજી હેઠળ:

• ખાતર જમીનમાં ધીમે ધીમે વિઘટિત થાય છે
• નાઈટ્રોજન એકસાથે બહાર ન આવે
• પાકને લાંબા સમય સુધી પોષણ મળે
• વારંવાર ખાતર નાખવાની જરૂર ન પડે

આનો સીધો ફાયદો ખેડૂતોને સમય, મજૂરી અને ખર્ચ બચત રૂપે મળે છે.

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરની કિંમત અને વજન

હાલ સુધી દેશમાં યુરિયાની થેલી 45 કિલોગ્રામની આવતી હતી. પરંતુ યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર માટે સરકારે થેલીનું વજન 40 કિલોગ્રામ નક્કી કર્યું છે. પ્રથમ નજરે એવું લાગી શકે કે વજન ઓછું છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તેની અસરકારકતા વધુ છે.

કિંમત વિશે વિગતવાર સમજણ

પ્રાપ્ત માહિતી અને થેલી પર છપાયેલી વિગતો મુજબ:

• યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરની એક થેલીની મૂળ પડતર કિંમત: ₹1467.25
• સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી સબસિડી: ₹1198.75
• ખેડૂત માટે મહત્તમ વેચાણ કિંમત (MRP): ₹266.50

કેટલાક અહેવાલોમાં ₹254નો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો છે, જે શક્ય છે કે ડીલર પ્રાઈઝ અથવા જૂના સ્ટોકના કારણે હોય. વાસ્તવિક કિંમત વિસ્તારમાં અને સમય પ્રમાણે થોડી ફેરફાર કરી શકે છે, તેથી ખેડૂતોને હંમેશા માન્યતા પ્રાપ્ત ખાતર વિક્રેતાથી માહિતી લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

યુરિયા ખાતરમાં સરકારની સબસિડી

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર પર સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી સબસિડી એ દર્શાવે છે કે સરકાર ખેતી ખર્ચ ઘટાડવા માટે કેટલું ગંભીર છે. એક થેલી પર લગભગ 80 ટકા જેટલી સબસિડી આપવામાં આવી રહી છે, જેનાથી ખેડૂતને આ આધુનિક ખાતર ખૂબ જ ઓછી કિંમતે મળે છે.

આ સબસિડીનો ફાયદો:

• નાના અને સીમાંત ખેડૂતોને સીધો લાભ
• ખાતરની કાળાબજારી પર અંકુશ
• આયાત પર આધાર ઘટાડો

શા માટે યુરિયા ગોલ્ડ નામ અપાયું?

કૃષિ નિષ્ણાતો અને વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ ખાતરને ‘ગોલ્ડ’ કહેવું માત્ર માર્કેટિંગ નથી, પરંતુ તેની પાછળ વૈજ્ઞાનિક અને વ્યવહારુ કારણો છે.

• 40 કિલોની યુરિયા ગોલ્ડ થેલી
• જૂની 45 કિલોની સામાન્ય યુરિયા જેટલું અથવા વધુ પરિણામ આપે છે
• ઓછું ખાતર, વધુ ઉત્પાદન
• જમીનની તંદુરસ્તી સુધારે

આ બધા કારણોસર ખેડૂત માટે આ ખાતર સોના જેવું મૂલ્યવાન સાબિત થાય છે.

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરના ખેડૂતોને મળતા મુખ્ય ફાયદા

૧. ખાતરનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ

નાઈટ્રોજનનો બગાડ ઘટે છે અને પાક સુધી વધુ પોષક તત્વ પહોંચે છે.

૨. વારંવાર ખાતર નાખવાની જરૂર નહીં

સ્લો રિલીઝ હોવાને કારણે એક જ વખત નાખેલું ખાતર લાંબા સમય સુધી અસર કરે છે.

૩. સલ્ફરની ઉણપ દૂર

ખાસ કરીને તેલબિયાં, દાળ અને શાકભાજીના પાકોમાં ગુણવત્તા સુધરે છે.

૪. ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો

ઓછું ખાતર, ઓછી મજૂરી અને ઓછી સિંચાઈની જરૂર.

૫. પાકની ગુણવત્તા અને ઉપજમાં વધારો

દાણા ભરાવ સારો થાય છે, રંગ અને સ્વાદ સુધરે છે.

કયા પાક માટે યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર વધુ લાભદાયક?

યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર લગભગ તમામ પાક માટે ઉપયોગી છે, પરંતુ ખાસ કરીને નીચેના પાકોમાં તેનો લાભ વધુ જોવા મળી શકે છે:

• મગફળી, સોયાબીન, રાયડો, તલ (તેલબિયાં)
• તુવેર, ચણા, ઉરદ, મગ (દાળ પાકો)
• ઘઉં, ડાંગર, મકાઈ
• કપાસ, શેરડી
• શાકભાજી અને બાગાયત પાકો

ખાતરની આયાતમાં ઘટાડો

ભારત દર વર્ષે મોટી માત્રામાં યુરિયાની આયાત કરે છે, જેનાથી વિદેશી મુદ્રા પર ભાર પડે છે. યુરિયા ગોલ્ડ ખાતરના ઉપયોગથી:

• ખાતરની કાર્યક્ષમતા વધશે
• કુલ વપરાશમાં ઘટાડો થશે
• આયાત પર નિર્ભરતા ઘટશે

આ સીધો ફાયદો દેશની અર્થવ્યવસ્થાને મળશે.

ખેડૂતોની આવકમાં વધારો

સરકારનું અંતિમ લક્ષ્ય છે ખેડૂતોની આવક બમણી કરવી. યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર જેવા પગલાં આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે:

• ખર્ચ ઘટે છે
• ઉપજ વધે છે
• ગુણવત્તા સુધરે છે
• બજારમાં સારો ભાવ મળે છે

યુરિયા ગોલ્ડ માત્ર એક નવું ખાતર નથી, પરંતુ તે વિજ્ઞાન, નીતિ અને ખેડૂતહિતનો સંગમ છે. સલ્ફર કોટેડ યુરિયા દ્વારા જમીનની તંદુરસ્તી, પાકની ઉપજ અને ખેડૂતની આવક, ત્રણેયમાં સુધારો લાવવાની ક્ષમતા છે.

જો યોગ્ય માર્ગદર્શન સાથે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, તો આવનારા વર્ષોમાં યુરિયા ગોલ્ડ ખાતર ખરેખર ભારતીય ખેતી માટે સુવર્ણ ભવિષ્ય ઘડી શકે છે.

નોંધ: અહીં આપેલી માહિતી પ્રવર્તમાન સરકારી ધોરણો, થેલી પર છપાયેલી વિગતો અને ઉપલબ્ધ અહેવાલો પર આધારિત છે. ખાતરની ચોક્કસ કિંમત, ઉપલબ્ધતા અને ઉપયોગ અંગે ખેડૂતોને પોતાના નજીકના માન્યતા પ્રાપ્ત કૃષિ સેવા કેન્દ્ર અથવા ખાતર વિક્રેતાનો સંપર્ક કરવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.