ભારત સરકાર દ્વારા કેબિનેટ સમિતિ (CCEA)એ માર્કેટિંગ સીઝન 2026-27 માટે કાચા શણ ટેકાના ભાવ (MSP)ને મંજૂરી આપી છે. આ નિર્ણય શણ ઉગાડતા લાખો ખેડૂતો માટે આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે અને ખેતીક્ષેત્રમાં સ્થિરતા તથા પ્રોત્સાહન લાવશે. આ નિર્ણય મુજબ 2026-27ની માર્કેટિંગ સીઝન માટે કાચા શણ (TD-3 ગ્રેડ)ની MSP રૂ. 5,925 પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કરવામાં આવી છે. આ ભાવ અખિલ ભારતીય ભારિત સરેરાશ ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં 61.8 ટકા વધુ વળતર આપશે.
કાચા શણ ટેકાના ભાવ
સરકારે 2018-19ના કેન્દ્રીય બજેટમાં જાહેરાત કરી હતી કે ખેડૂતોને તેમની ઉપજના અખિલ ભારતીય ભારિત સરેરાશ ઉત્પાદન ખર્ચના ઓછામાં ઓછા 1.5 ગણા MSP આપવામાં આવશે. 2026-27 માટે કાચા શણની MSP આ જ સિદ્ધાંતને અનુરૂપ નક્કી કરવામાં આવી છે.
ખેડૂતો માટે MSP માત્ર એક ભાવ નહીં, પરંતુ સુરક્ષા કવચ છે. બજારમાં ભાવ ઘટે તો પણ ખેડૂતોને સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલા આ ટેકાના ભાવ પર ખરીદીની ખાતરી મળે છે. આથી ખેડૂતોને નુકસાનથી બચાવવામાં મદદ મળે છે અને તેઓ નિર્ભયતાથી ખેતી કરી શકે છે.
કાચા શણ ટેકાના ભાવમાં વધારો
2026-27ની MSP, અગાઉની 2025-26 માર્કેટિંગ સીઝનની MSP કરતાં રૂ. 275 પ્રતિ ક્વિન્ટલ વધુ છે. આ વધારો દર્શાવે છે કે સરકાર સતત ઉત્પાદન ખર્ચ, મોંઘવારી અને ખેડૂતોના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને MSPમાં સુધારો કરી રહી છે.
માત્ર એક વર્ષનો વધારો જ નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળાની દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો 2014-15માં કાચા શણની MSP રૂ. 2,400 પ્રતિ ક્વિન્ટલ હતી. 2026-27માં તે વધીને રૂ. 5,925 પ્રતિ ક્વિન્ટલ થઈ છે. એટલે કે છેલ્લા બાર વર્ષમાં રૂ. 3,525 પ્રતિ ક્વિન્ટલનો વધારો નોંધાયો છે, જે લગભગ 2.5 ગણો વધારો દર્શાવે છે.
આ વૃદ્ધિ ખેડૂતોને વધુ આવક, સ્થિરતા અને ખેતી પ્રત્યે વિશ્વાસ આપે છે.
શણ ટેકાના ભાવ ચુકવણીમાં વધારો
2014-15થી 2025-26 દરમિયાન શણ ઉગાડતા ખેડૂતોને MSP હેઠળ રૂ. 1,342 કરોડની ચુકવણી કરવામાં આવી છે. જ્યારે 2004-05થી 2013-14 દરમિયાન આ રકમ માત્ર રૂ. 441 કરોડ હતી.
આ તુલનાત્મક આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા વર્ષોમાં શણ ઉત્પાદકોને મળતી નાણાકીય સહાયમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. MSP ખરીદીની પ્રક્રિયાને વધુ મજબૂત અને વ્યાપક બનાવવામાં આવી છે, જેથી વધુ ખેડૂતોને તેનો સીધો લાભ મળે.
ભારતીય શણ નિગમ (JCI)ની ભૂમિકા
કાચા શણની MSP ખરીદી કામગીરી માટે Jute Corporation of India (JCI) કેન્દ્ર સરકારની નોડલ એજન્સી તરીકે કાર્ય કરશે. JCIનું મુખ્ય કાર્ય એ છે કે જ્યારે બજારમાં ભાવ MSP કરતાં નીચે જાય ત્યારે તે ખેડૂતો પાસેથી MSPના દરે શણ ખરીદે.
જો આ પ્રક્રિયામાં કોઈ નુકસાન થાય, તો તેની સંપૂર્ણ ભરપાઈ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કરવામાં આવશે. આથી JCIને અસરકારક રીતે કામગીરી કરવા માટે નાણાકીય સુરક્ષા મળે છે અને ખેડૂતોને ખાતરીપૂર્વક MSPનો લાભ મળે છે.
શણની ખેતીનું આર્થિક મહત્વ
શણ ભારતના મહત્વપૂર્ણ નકદી પાકોમાંનો એક છે. પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ, બિહાર, ઓડિશા અને મેઘાલય જેવા રાજ્યોમાં મોટા પ્રમાણમાં શણની ખેતી થાય છે. લાખો નાના અને સીમિત જમીન ધરાવતા ખેડૂતો શણ પર આધારિત છે.
શણ ઉદ્યોગ પણ રોજગારીનું મોટું સ્ત્રોત છે. જૂટ મીલ્સ, દોરી, થેલો, કાર્પેટ, જૂટ યાર્ન અને અન્ય ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન દ્વારા લાખો લોકોને રોજગાર મળે છે. પર્યાવરણને અનુકૂળ અને બાયોડિગ્રેડેબલ હોવાના કારણે શણની માંગ વિશ્વભરમાં વધી રહી છે.
MSPથી ખેડૂતોની આવકમાં સ્થિરતા
MSP વધારાથી ખેડૂતોને નીચે મુજબ લાભ મળે છે:
- ઉત્પાદન ખર્ચ પર યોગ્ય વળતર
- બજારના જોખમ સામે સુરક્ષા
- ખેતીમાં રોકાણ માટે પ્રોત્સાહન
- ગ્રામિણ અર્થતંત્રમાં નાણાંનો પ્રવાહ વધે છે
- ખેતી છોડવાની પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો
61.8% વળતર ખેડૂતોને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવશે અને તેઓ વધુ સારી ગુણવત્તાનું બીજ, ખાતર અને ટેક્નોલોજી અપનાવી શકશે.
પર્યાવરણ માટે શણનું મહત્વ
શણ સંપૂર્ણપણે કુદરતી અને બાયોડિગ્રેડેબલ ફાઇબર છે. પ્લાસ્ટિકના વિકલ્પ તરીકે શણ આધારિત ઉત્પાદનોની માંગ વધી રહી છે. સરકાર પણ સિંગલ-યૂઝ પ્લાસ્ટિક ઘટાડવા માટે જૂટ બેગ અને અન્ય શણ ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.
MSP વધારાથી શણનું ઉત્પાદન વધશે, જે પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉત્પાદન પ્રણાલીને મજબૂત બનાવશે.
સરકારનો લાંબા ગાળાનો દ્રષ્ટિકોણ
સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાની દિશામાં સતત પ્રયત્ન કરવો છે. MSPમાં વધારો એ જ દિશામાં એક પગલું છે. MSPની નીતિ દ્વારા ખેડૂતોને ખાતરીપૂર્વકની આવક મળે છે અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા આવે છે.
ખાસ કરીને નાના અને સીમિત ખેડૂતો માટે MSP જીવનરેખા સમાન છે. બજારમાં દલાલો દ્વારા ઓછા ભાવ મળવાની સમસ્યા MSP દ્વારા હલ થાય છે.
તારણ
માર્કેટિંગ સીઝન 2026-27 માટે કાચા શણ (TD-3 ગ્રેડ)ની MSP રૂ. 5,925 પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કરવાનું નિર્ણય ખેડૂતો માટે મહત્વપૂર્ણ છે. 61.8% વળતર, અગાઉની સીઝન કરતાં રૂ. 275નો વધારો અને 2014-15થી અત્યાર સુધી 2.5 ગણો વધારો, આ બધા આંકડા દર્શાવે છે કે શણ ઉત્પાદકોને મજબૂત ટેકો આપવામાં આવી રહ્યો છે.
Jute Corporation of India દ્વારા MSP ખરીદી અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સંપૂર્ણ નુકસાન ભરપાઈની વ્યવસ્થા ખેડૂતોને સુરક્ષા આપે છે.
ગુજરાતી કૃષિ સમાચાર અને સરકારી કૃષિ સમાચાર ના લાંબા અનુભવ સાથે ખેતીવાડી ન્યુઝ માહિતી પુરી પાડે છે.