કઠોળ ટેકાના ભાવ ની ખરીદી (support price on pulses): કેન્દ્ર સરકારે ખેડૂતોના હિતમાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય તુવેર, મસૂર અને કાળા ચણા (અડદ) કઠોળ પાકોની 100 ટકા ખરીદી લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) પર કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય દેશના કરોડો ખેડૂતો માટે આર્થિક સુરક્ષા, વિશ્વાસ અને સ્થિર આવકનો આધાર પુરો પાડવાનો પ્રયાસ છે. લાંબા સમયથી ખેડૂતો ટેકાના ભાવ પર કાનૂની ગેરંટીની માંગ કરતા આવ્યા છે, અને આ નિર્ણયને તે દિશામાં એક મોટું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
આ જાહેરાત રાજ્યસભામાં થઈ હતી, જ્યાં કોંગ્રેસ પાર્ટીએ ટેકાના ભાવ પર કાનૂની ગેરંટીનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેના જવાબમાં કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સરકારની નીતિ અને ઈરાદાઓ સ્પષ્ટ કરતા આ મોટો નિર્ણય જાહેર કર્યો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની સરકાર માટે ખેડૂતોનું કલ્યાણ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે અને રહેશે.
કઠોળ ટેકાના ભાવ ખરીદીનું મહત્વ
ભારત કૃષિ આધારિત અર્થતંત્ર ધરાવતો દેશ છે, જ્યાં મોટાભાગની વસતિ ખેતી અને સંલગ્ન પ્રવૃત્તિઓ પર નિર્ભર છે. કઠોળ પાકો ભારતીય ખેતીમાં વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે, કારણ કે તે પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે અને જમીનની ઉર્વરતા વધારવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તુવેર, મસૂર અને અડદ જેવા કઠોળ પાકો નાના અને સીમાંત ખેડૂતો દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં ઉગાડવામાં આવે છે.
પરંતુ વર્ષો સુધી ખેડૂતોને આ પાકોના ભાવ અંગે અનિશ્ચિતતા રહી છે. ઘણી વખત બજાર ભાવ કરતાં ટેકાના ભાવ ઓછા મળતા હતા, જેના કારણે ખેડૂતોને નુકસાન વેઠવું પડતું હતું. આ સ્થિતિમાં કઠોળ ટેકાના ભાવ પર 100 ટકા ખરીદીની જાહેરાત ખેડૂતો માટે એક મોટું આશ્વાસન બનીને સામે આવી છે.
રાજ્યસભામાં ચર્ચા અને રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ
રાજ્યસભામાં કોંગ્રેસ પાર્ટીના સાંસદોએ ટેકાના ભાવ પર કાનૂની ગેરંટી આપવાની માંગ ઉઠાવી હતી. તેમનો દાવો હતો કે માત્ર ટેકાના ભાવ જાહેર કરવાથી ખેડૂતોને પૂરતો લાભ મળતો નથી, જ્યાં સુધી તેની કાનૂની ગેરંટી ન હોય અને તમામ પાકોની ખરીદી સુનિશ્ચિત ન કરવામાં આવે.
આ ચર્ચા દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સરકારનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું. તેમણે કહ્યું કે સરકાર માત્ર જાહેરાતો સુધી સીમિત નથી, પરંતુ જમીન પર ખેડૂતોને વાસ્તવિક લાભ મળે તે માટે પ્રતિબદ્ધ છે. કઠોળની 100 ટકા ખરીદીનો નિર્ણય એનો જીવંત ઉદાહરણ છે.
સ્વામીનાથન કમિશન અને ટેકાના ભાવ ફોર્મ્યુલા
કોંગ્રેસના આરોપોનો જવાબ આપતા શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ખાસ કરીને સ્વામીનાથન કમિશનની ભલામણોનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે 2019માં જ કેન્દ્ર સરકારે નિર્ણય લીધો હતો કે ટેકાના ભાવ કુલ ખર્ચ પર ઓછામાં ઓછો 50 ટકા નફો ઉમેરીને નક્કી કરવામાં આવશે, જે સ્વામીનાથન કમિશનની મુખ્ય ભલામણોમાંથી એક છે.
સ્વામીનાથન કમિશનનું મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને તેમના પાકનો યોગ્ય ભાવ મળી રહે અને ખેતીને નફાકારક વ્યવસાય બનાવવાનો હતો. સરકારનો દાવો છે કે ટેકાના ભાવ નક્કી કરતી વખતે હવે બીજ, ખાતર, મજૂરી, સિંચાઈ, મશીનરી અને અન્ય તમામ ખર્ચોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.
રાજ્ય સરકારોની ભૂમિકા અને કેન્દ્રનો આરોપ
શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આ મુદ્દે રાજ્ય સરકારોની ભૂમિકા પર પણ ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા. તેમણે કહ્યું કે ઘણી વખત કેન્દ્ર સરકાર તરફથી ટેકાના ભાવ પર ખરીદી માટે સંપૂર્ણ મંજૂરી અને વ્યવસ્થા હોવા છતાં રાજ્ય સરકારો યોગ્ય રીતે ખરીદી કરતી નથી, જેના કારણે ખેડૂતોને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
તેમણે ખાસ કરીને કર્ણાટકની કોંગ્રેસ સરકારનું ઉદાહરણ આપ્યું. તેમના જણાવ્યા મુજબ, કર્ણાટકમાં તુવેરની ખરીદી માટે લક્ષ્ય નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું અને કેન્દ્ર તરફથી મંજૂરી પણ આપવામાં આવી હતી, છતાં રાજ્ય સરકારે પૂરતી ખરીદી કરી નથી. પરિણામે ખેડૂતોને તેમનો પાક ટેકાના ભાવ પર વેચવાનો મોકો મળ્યો નહીં.
NAFED દ્વારા સીધી ખરીદીનો મોટો આદેશ
ખેડૂતોને આવી પરિસ્થિતિમાં નુકસાન ન થાય તે માટે કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રીએ એક વધુ મહત્વપૂર્ણ આદેશ આપ્યો. તેમણે જણાવ્યું કે જો રાજ્ય સરકારો તુવેર, મસૂર અને અડદ જેવા કઠોળની પૂરતી ખરીદી નહીં કરે, તો કેન્દ્ર સરકાર NAFED (નેશનલ એગ્રીકલ્ચરલ કોઓપરેટિવ માર્કેટિંગ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા) જેવી એજન્સીઓ દ્વારા સીધી ખરીદી કરશે.
આ નિર્ણયનો અર્થ એ છે કે ખેડૂતો હવે રાજ્ય સરકારોની કામગીરી પર સંપૂર્ણપણે નિર્ભર નહીં રહે. જો કોઈ રાજ્યમાં ખરીદીમાં ઢીલાશ કે વિલંબ થાય, તો કેન્દ્ર સરકાર સીધો હસ્તક્ષેપ કરીને ખેડૂતો પાસેથી ટેકાના ભાવ પર પાક ખરીદશે. આ પગલું ખેડૂતો માટે એક મજબૂત સુરક્ષા કવચ સમાન છે.
ખેડૂતોની આવક અને આર્થિક સુરક્ષા
કઠોળની 100 ટકા ટેકાના ભાવ પર ખરીદીથી ખેડૂતોની આવકમાં સ્થિરતા આવશે. ઘણી વખત બજારમાં વધઘટ થવાથી ખેડૂતોને નુકસાન વેઠવું પડે છે, પરંતુ MSP પર ખાતરીયુક્ત ખરીદી થવાથી તેમને તેમના પાકનો ન્યૂનતમ નફો નિશ્ચિત મળશે.
આ પગલાંથી ખાસ કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતોને મોટો ફાયદો થશે, કારણ કે તેઓ બજારમાં ભાવની વાટાઘાટ કરવાની સ્થિતિમાં હોતા નથી. ટેકાના ભાવ પર સીધી ખરીદીથી મધ્યસ્થો અને દલાલોની ભૂમિકા પણ ઘટશે.
કોંગ્રેસનો ખેડૂતોની આત્મહત્યાનો મુદ્દો
રાજ્યસભાની ચર્ચા દરમિયાન કોંગ્રેસના સાંસદ મુકુલ વાસનિકે છેલ્લા 10 વર્ષમાં લગભગ 1,12,000 ખેડૂતોની આત્મહત્યાનો આંકડો રજૂ કરીને સરકાર પર આક્ષેપ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમણે દાવો કર્યો કે સરકારની નીતિઓ ખેડૂતોની વાસ્તવિક સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં નિષ્ફળ રહી છે.
આ ગંભીર મુદ્દાના જવાબમાં શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સંવેદનશીલતા દર્શાવતા કહ્યું કે ખેડૂતોની સ્થિતિમાં સુધારો લાવવો સરકારની સર્વોચ્ચ જવાબદારી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે સરકાર સતત એવી નીતિઓ અમલમાં મૂકી રહી છે, જે ખેડૂતોની આવક વધારવા, જોખમ ઘટાડવા અને તેમને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવવા માટે છે.
“ખેડૂતોનું કલ્યાણ એ જ અમારું એકમાત્ર ફોર્મ્યુલા”
ચર્ચાના અંતે કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, “ખેડૂતોનું કલ્યાણ એ જ અમારું એકમાત્ર ફોર્મ્યુલા છે.” તેમના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર માટે ખેડૂતો માત્ર મતદારો નથી, પરંતુ દેશની અર્થવ્યવસ્થાની રીઢ છે.
કઠોળ ટેકાના ભાવ પર 100 ટકા ખરીદી, પાક વીમા યોજનાઓ, સીધી ખાતામાં સહાય, સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ્સ અને આધુનિક ખેતી તકનીકો જેવી અનેક પહેલો દ્વારા સરકાર ખેડૂતોનું જીવન સુધારવા માટે સતત પ્રયત્નશીલ છે.
ભવિષ્યની દિશા અને ખેડૂતો માટે આશા
કઠોળની 100 ટકા ટેકાના ભાવ પર ખરીદીનો નિર્ણય ભવિષ્યમાં અન્ય પાકો માટે પણ આવી જ વ્યવસ્થા તરફ માર્ગ મોકળો કરી શકે છે. જો આ યોજના સફળ થાય, તો ખેડૂતોમાં વિશ્વાસ વધશે અને ખેતીને નફાકારક વ્યવસાય બનાવવાનો સરકારનો હેતુ સાકાર થવાની શક્યતા વધશે.
આ નિર્ણય માત્ર આજની સમસ્યાનો ઉકેલ નથી, પરંતુ લાંબા ગાળે ભારતીય કૃષિને સ્થિર, ટકાઉ અને આત્મનિર્ભર બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. ખેડૂતો માટે આ જાહેરાત આશાની નવી કિરણ બનીને સામે આવી છે, જે તેમને વધુ ઉત્સાહ અને આત્મવિશ્વાસ સાથે ખેતી કરવા માટે પ્રેરિત કરશે.
ગુજરાતી કૃષિ સમાચાર અને સરકારી કૃષિ સમાચાર ના લાંબા અનુભવ સાથે ખેતીવાડી ન્યુઝ માહિતી પુરી પાડે છે.